Identificatie van quarantaine houtborende kevers op basis van uitwerpselen en boormeel

Algemeen kader

Houtborende kevers, dé belangrijkste boomplagen, veroorzaken wereldwijd aanzienlijke economische schade aan bossen. De schade blijft enige tijd onopgemerkt, in de fase dat de larven van de kevers in de stam leven. In het project QFRASS werden bestaande moleculaire identificatie methodes op punt gezet voor drie schadelijke houtborende kevers. Deze methodes vertrekken van het "frass", het boormeel en de uitwerpselen van de keverlarven (die zelf onbereikbaar voor staalname in de boomschors zitten). Het project richtte zich concreet op drie quarantaineplagen: Aromia bungii, Agrilus planipennis en Pityophthorus juglandis. Het 'frass' van deze kevers blijkt succesvol te gebruiken voor soortherkenning, niet via morfologie (want te variabel voor betrouwbare identificatie), maar duswel via de hier gevalideerde moleculaire protocols.

Onderzoeksaanpak

De onderzoekers hebben in België ruim 140 “frass” monsters verzameld, aangevuld met materiaal van de drie quarantaineplagen via internationale partners. Op de stalen zijn verschillende DNA-extractiemethoden uitgetest, waarbij de innuPREP TCM DNA Extraction Kit de meest consistente resultaten opleverde. Voor elke doelsoort werden zowel qPCR- als LAMP-tests gevalideerd, met bijzondere aandacht voor DNA-kwaliteit, benodigde verdunningsstappen en de invloed van de samenstelling van het “frass”. Op basis van deze resultaten werd voor elke soort een praktisch en gebruiksklaar moleculair identificatieprotocol ontwikkeld. Er is ook een geïllustreerde gids gemaakt voor (morfologische) herkenning op familieniveau, zodat monsters gericht kunnen worden doorgestuurd voor meer gedetailleerde moleculaire analyse via qPCR of LAMP. Voor elke soort staan deze protocols nu volledig op punt.

Relevantie/Valorisatie

De moleculaire protocols die het mogelijk maken om quarantainekevers snel, specifiek en gevoelig te detecteren op basis van “frass”, kunnen  nationale referentielaboratoria ondersteunen bij de monitoring van de drie quarantaine kevers - Aromia bungii, Agrilus planipennis en Pityophthorus juglandis - en bij grenscontroles. De onderzoekers doen een oproep aan de betrokken Europese labs om DNA-extractie uit "frass" te standaardiseren  en om de specificiteitstests voor A. bungii en P. juglandis nog verder uit te breiden. Hierdoor worden deze plagen sneller, efficiënter en betrouwbaarder opgespoord, wat de overlevingskansen van de getroffen bomen aanzienlijk vergroot.

Financiering
FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de voedselketen en Leefmilieu